نجوم

انقلاب كپرنيك در اخترشناسي :

نيكولاس كپرنيك ، اخترشناس لهستاني در قرن شانزدهم ، تحولي بنيادي در اخترشناسي پديد آورد. فرضيه ي زمين مركزي از بطلميوس براي حدود 1500 سال تنها نظر معتبر درباره ي توصيف عالم بود و كليسا به شدت از آن دفاع مي كرد . هر كس در نظرات ارسطو و بطلميوس ترديد مي كرد ، مورد اذيت و آزار قرار مي گرفت.
كپرنيك در زمان تحصيل در كالج به اخترشناسي علاقه مند شد. در آن سالها ، او نظرات بطلميوس را مورد ترديد قرار داد. و اين عقيده را مطرح كرد كه : " خورشيد در مركز عالم قرار دارد و سيارات به دور آن مي گردند." البته او هم مانند اخترشناسان يوناني تصور مي كرد كه : " ستاره ها بر كره اي ثابت و بدون حركت قرار دارند؛ اما به دليل حركت وضعي زمين به نظر مي رسد كه به دور زمين مي گردند." بر اين اساس ، نظريه ي " خورشيد مركزي" او صحيح بود ؛ اما تصوير كلي او از عالم درست نبود.
كپرنيك با كليسا ارتباط نزديكي داشت و براي اينكه از آزار كليسا در امان بماند ، نظراتش را فقط به صورت دستنوشته هايي در ميان دوستان نزديكش توزيع كرده بود . او چند سال از وقت خود را براي نوشتن كتابي به نام " گردش اجرام آسماني" صرف كرد. كپرنيك ويراستاري نهايي محاسبات رياضي كتاب را در پايان عمر و در هنگام بيماري انجام داد. متاسفانه او صورت نهايي كتاب چاپ شده را نديد و از دنيا رفت.
كپرنيك در كتابش ، نادرست بودن نظريه ي بطلميوس را ثابت نكرد ؛ چون در آن زمان ، شواهدي براي رد آن شناخته نشده بود. نكته ي جالب اين بود كه روش محاسبه ي كپرنيك و بطلميوس براي موقعيت سيارات ، هر دو به اندازه ي دو درجه خطا داشتند. تفاوت در اين بود كه كپرنيك ، خورشيد را در مركز منظومه شمسي مي دانست و عقيده داشت كه سيارات در مدارهايي به دور آن مي گردند. كپرنيك به اين نكته پي برد كه اگر سيارات نزديكتر به خورشيد ، سريعتر و سيارات دورتر آهسته تر به دور خورشيد بگردند ، مي توان حركت بازگشتي ( رجوعي ) سيارات دورتر از زمين ( مانند مريخ ) را بدون در نظر گرفتن فلك تدوير توضيح داد. در آن زمان ، برتري نظريه خورشيد مركزي كپرنيك نسبت به نظريه بطلميوس فقط صورت ساده تر و زيباتر آن بود.

تيكوبراهه :

سه سال پس از انتشار كتاب كپرنيك ، اخترشناس مشهور دانماركي به نام تيكوبراهه (1601-1546م) به دنيا آمد . تيكو رصدگري دقيق بود. او پي برد كه موقعيتهاي واقعي سيارات با موقعيتهاي محاسبه شده ي آنها در جدولها ، بسيار متفاوت است و براي نظريه پردازي درباره ي حركت سيارات ، به رصدهاي طولاني تر و دقيقتر نيلز است. فردريك دوم ، پادشاه دانمارك از تيكو حمايت كرد و او توانست رصدخانه ي بزرگي را در جزيره هاون بنا كند. تيكو 20 سال در اين جزيره به رصد پرداخت . مشاهدات رصدي او تا ده بار دقيقتر از رصدهاي پيشين بود. او نظريه ي خورشيد مركزي كپرنيك را رد كرد و عقيده داشت كه سيارات به دور خورشيد مي گردند ؛ اما خورشيد به همراه سيارات و ماه ، همگي به دور زمين مي گردند. البته محاسبات موقعيت سيارات در روش تيكو و كپرنيك شبيه به هم است.

يوهانس كپلر :

 يوهانس كپلر (1571-1630م ) در آلمان متولد شد. كپلر با گاليله هم عصر بود و با وي مكاتباتي هم داشت. كپلر از طرفداران نظريه ي كپرنيك بود. او يك سال پيش از مرگ تيكو به صورت دستيار با او همكاري مي كرد. پس از مرگ تيكو در سال 1601م ، او جانشين تيكو شد و در طول 25 سال بعد ، مشاهدات تيكو را تحليل كرد. بررسي وي‍ژه ي او درباره ي مريخ بود. چون تيكو قبلا رصدهاي زيادي در اين باره انجام داده بود، كپلر به مدت يك دهه كوشش كرد كه حركت اين سياره را با مدارهاي دايره اي توجيه كند، اما نتيجه نگرفت .
 

سرانجام متوجه شد كه با مدارهاي بيضي شكل ميتوان حركت مريخ ( و ديگر سيارات ) را توصيف كرد. كپلر با تحليل رصدهاي تيكو ، سه قانون مهم را درباره ي حركت سيارات كشف كرد. در سال 1628م جدولهاي نجومي كه نتيجه ي رصدهاي تيكو و تحليلهاي بعدي كپلر بود، منتشر شدند . اين جدولها را به احترام امپراتور رادولف ، " جدولهاي رادولفي " ناميدند. جدولهاي رادولفي بر مبناي نظريه ي خورشيد مركزي كپرنيك و طرح مدارهاي سياره اي بيضي شكل كپلر تهيه شدند. كپلر با استفاده از اين جدولها توانست عبور عطارد و زهره را از مقابل قرص خورشيد در سال 1631م پيش بيني كند.