رصد لكه هاي خورشيدي :
نوري كه از خورشيد به ما مي رسد ، قادر است
سلولهاي شبكيه ي چشم ما را بسوزاند . از اين رو هيچ گاه نبايد به طور مستقيم به
خورشيد نگاه كرد. براي رصد لكه هاي خورشيد بايد از تلسكوپ يا دوربين دوچشمي
استفاده كرد. مشاهده ي مستقيم خورشيد از درون تلسكوپ يا دوربين دوچشمي بسيار بسيار
خطرناك است و امكان دارد به كوري منجر شود . هيچ گاه از فيلترهاي دست ساز غير
استاندارد براي اين منظور استفاده نكنيد. ايمن ترين كار اين است كه تصوير خورشيد
را به نقطه ي ديگري منتقل سازيد و سپس تصوير آن را مشاهده كنيد. به اين ترتيب كه
مقواي سفيدي را پشت عدسي چشمي تلسكوپ نگه داريد. سپس پيچ تنظيم تلسكوپ را بچرخانيد
تا تصوير قرص خورشيد روي صفحه ي مقوا واضح ديده شود. لكه ها به صورت نقاط تيره اي
در زمينه ي قرص روشن خورشيد ديده مي شوند. توجه كنيد كه تصوير ذرات غبار چسبيده به
عدسي چشمي را با لكه ها اشتباه نكنيد. اگر عدسي چشمي را بچرخانيد، تصوير ذرات غبار
نيز حركت مي كنند اما لكه ها ثابت به نظر مي رسند.
در مدت چند روز يا حتي چند ساعت رصد، مي
توانيد تغيير مكان لكه ها و تغيير آرايش آنها را در هر گروه مشاهده كنيد . البته
تغيير مكان لكه ها در سطح خورشيد بيشتر به دليل حركت وضعي خورشيد است. سعي كنيد
موقعيت لكه ها را در تصويري كه مشاهده مي كنيد ، به ثبت برسانيد . براي ثبت لكه ها حتما بايد تلسكوپ يا
دوربين را بر پايه سوار كنيد و بهتر است كه براي صفحه ي مقوايي نيز پايه اي
بسازيد. هر چه فاصله ي صفحه ي مقوايي از عدسي چشمي بيشتر شود، تصوير قرص خورشيد
بزرگتر ديده مي شود و البته وضوح آن نيز كاهش مي يابد.
احتمال مي رود كه منشا لكه ها ،
ميدانهاي مغناطيسي قوي خورشيد باشند؛ زيرا در اين مناطق ، ميدان مغناطيسي خورشيد
هزاربار قويتر از ميدان مغناطيسي متوسط خورشيد است. لكه ها در سطح خورشيد، ثابت و
بدون تغيير نيستند و در حدود يك هفته دوام
مي آورند. آرايش لكه ها در هر گروه
پيوسته تغيير مي كند. گذشته از اين، تعداد آنها نيز در خلال چند سال تغيير مي كند. تغيير تعداد لكه ها از چرخه ي نسبتا
منظمي پيروي مي كند.در سال 1843.م اخترشناس آماتور آلماني به نام هينريش شواب
متوجه شد كه تعداد لكه هاي خورشيدي در دوره اي 11 ساله تغيير مي كند. اصطلاحا اين
دوره را چرخه ي لكه هاي خورشيدي مي نامند. يعني از يك وضعيت بيشينه ( حداكثر) تعداد
لكه ها تا بيشينه ي بعدي ، 11 سال طول مي كشد.
در هنگام بيشينه ممكن است حدود صد
لكه در سطح خورشيد پديدار شود. اما هنگام كمينه ( حداقل ) فقط چند لكه ي كوچك در
سطح خورشيد ديده مي شود.
دانه ها :
عكسبرداريهاي دقيق نشان مي دهند كه
سطح شيد سپهر بي شكل نيست؛ بلكه با نقاط روشني كاملا پوشيده شده است. اين نقاط را
دانه ها مي نامند. هر دانه حدود 1500 كيلومتر قطر دارد و با حاشيه ي تيره اي ، از
دانه ي كناري جدا مي شود. عمر متوسط
دانه ها حدود ده دقيقه است . بررسي
ها حاكي از آن است كه در مركز هر دانه ، گازهاي داغ بالا مي آيند، دماي خود را از
دست مي دهند و دوباره فرو مي روند. در حاشيه ي دانه ها ، گازهاي سردتر فرو مي روند
. به همين دليل حاشيه ي هر دانه نسبت به مركز آن تيره تر ديده مي شود. در واقع
دانه ها بيروني ترين بخش پوشش همرفتي درون خورشيدند.
زبانه ها و شراره ها :
زبانه ها و شراره هاي خورشيدي ،
فعاليتهايي انفجاري در فام سپهر خورشيدند. تا مدتها ، بررسي فعاليتهاي انفجاري جو
خورشيد فقط در هنگام خورشيدگرفتگي كلي ممكن بود. اما امروزه با استفاده از
ابزارهايي مي توان فام سپهر و فعاليتهاي آن را در هنگام عادي نيز بررسي كرد.
در هنگام خورشيدگرفتگي كلي ، زبانه
ها به صورت نقاط درخشان قرمز رنگي در لبه ي قرص تيره ي خورشيد ديده مي شوند؛ اما
در تصويرهاي دقيق به صورت رشته هاي گازي بزرگي پديدار مي شوند. عقيده بر اين است
كه زبانه ها نيز تحت تاثير مناطق فعال مغناطيسي خورشيد تشكيل مي شوند و در بسياري
از موارد به لكه ها نزديك هستند. طول عمر زبانه ها از چند روز تا چند ماه است.
ارتفاع متوسط اين فورانهاي گازي حدود سي هزار كيلومتر ( بزرگتر از دو برابر قطر
زمين ) است ؛ اما در موارد استثنايي ارتفاع آنها به يك ميليون كيلومتر از سطح خورشيد نيز مي رسد. سرعت حركت
گازها در زبانه ها به طور متوسط به حدود 300 تا 400 كيلومتر در ثانيه مي رسد.
شراره ها نيز يكي از جالب توجه ترين
فعاليتهاي فام سپهر هستند. تفاوت شراره ها با زبانه ها در ميزان درخشش ، اندازه و
دوام آنهاست. شراره ها از زبانه ها كوچكترند و در حدود چند دقيقه به اوج مي رسند.
تا يك ساعت يا كمتر نيز از بين مي روند ؛ اما در اين مدت ، انرژي بسيار زيادي آزاد
مي كنند . در ناحيه اي كه شراره ي خورشيدي رخ مي دهد، ممكن است دما به حدود صد
درجه ي سانتيگراد برسد. شراره ها از منابع قوي تابش پرتو- ايكس محسوب مي شوند و در
مواردي ، پرتوهاي ايجاد شده از آنها بر ميدان مغناطيسي زمين نيز تاثير مي گذارند.
در چنين مواردي ، اختلالهايي در فعاليتهاي مخابراتي رخ مي دهد. بررسي ها حاكي از
آن است كه شراره ها با فعاليتهاي مغناطيسي شديد خورشيد در نزديكي لكه ها ارتباط
دارند.
